23 Aralık 2014 Salı

Mozaik Müzesi İstiyoruz

Yazının Eklenme Tarihi : 19-02-2009 10:22:22 / Bu yazıyı 350 kişi ,Şanlıurfa Sembol Haberlerini ise bugün 431 kişi okudu...

Mozaik Müzesi İstiyoruz
Selahattin GÜLER

Urfa, milattan önce 304 yılında Makedonyalı Büyük İskender’in komutanlarından Genel Seleukos Nikator tarafından Edessa adıyla yeniden kurulduktan sonra tarih sahnesine çıkmıştır. Bu tarihten önce Urfa’da çok eski bir yerleşimin kalıntıları vardıysa da kimler tarafından kurulduğu veya kimlere ait olduğu hakkında herhangi bir bilgi yoktur.

Seleukoslardan sonra bölge, batılıların Parth dedikleri İran kökenli Arşak (Eşkanyan) hanedanı krallığının (M.Ö. 238-M.S. 228) hâkimiyetine giriyor. Bu krallığın batıdaki sınırı Fırat Nehri’ne dayanıyordu. Bölgemiz bunların kültürlerinden çokça etkilenmiştir.

Parthların bölgemizdeki otorite boşluğundan faydalanan Arami asıllı Süryaniler, M.Ö. 132 yılında “Osroene Krallığı”nı kurdular. Urfa’nın ilk mozaikleri 376 yıl sürecek bu yerel krallık döneminde yapılmıştır.

Süryaniler güzel sanatlara çok meraklı idiler. O dönem Urfa’sında Yunanistan veya Roma’da mozaik eğitimi almış sanatçılar bulunuyordu. Günümüzde fotoğraf nasılsa o tarihlerde de mozaik yaptırmak popüler idi. Teknik ve üslup olarak Parth ve Klasik Yunan-Roma etkisini yansıtan bu mozaiklerin çoğu bugün Mance Deresi, Kırk Mağara, Yakubiye, Eyyubiye ve Şehitlik mahallelerinde bulunmuştur. Daha çok mezar tabanlarını süsleyen bu mozaikler, o dönem Urfa’sında mozaik sanatının ulaştığı seviyeyi gösteren ve dönemle ilgili önemli buluntular olmuşlardır.

Süryani Krallığı dönemine ait mozaiklerin tümündeki yazılar Süryanice harflerle yazılmıştır. Krallığın son yıllarında yapılan mozaiklerde iki alfabe kullanılmıştır; bunlardan biri Süryanice diğeri de Grekçe dediğimiz Yunanca.

Sanat tarihi edebiyatına “Edessa Mozaikleri” olarak girmiş olan bu muhteşem eserler hakkında batıda belki onlarca makale yazılmıştır. Maalesef ülkemizde bu konu hakkında derli toplu bir çalışma yapılmamıştır. Öyle sanıyoruz ki, bu mozaiklerle ilgili ilk çalışma Bahattin Çelik’le hazırladığımız “Edessa Mozaikleri” adlı makaledir. (Bkz. Güler, S.E.-B.Çelik, “Edessa Mozaikleri”, Şanlıurfa Uygarlığın Doğduğu Şehir, ŞURKAV Yay. Ankara 2002, s.182-189). Bu makalede Urfa’da bulunmuş olan 12 mozaik bütün yönleriyle incelenmiştir.  

Bu mozaiklerin çoğu bugün kayıptır. Bir kısmı bilinçsiz yapılaşmaların altında kalmış, bir kısmı da bulundukları dönemde Urfa’da müze olmadığından çeşitli müzelerde koruma altına alınmışlardır. Birkaç mozaik de yurt dışına çıkarılırken yakalanmış ve İstanbul Arkeoloji Müzesi’nde sergilenmektedir.

İl merkezinde bulunan çoğunlukla III. yüzyılın başlarına tarihlenen bu mozaiklerin yanında, Viranşehir ilçesinin Yolbilen Köyü, Ortayolbilen Mezrası’nda I. yüzyıla tarihlenen bir mozaik ve yine Siverek Şekerli Köyü yakınlarında da birer adet olmak üzere iki mozaik daha bulunmuştur. Yakın zamanda bulunan ancak yurt dışına kaçırılan yeni bir Orfeus Mozaiği, şu anda Amerika’nın Teksas eyaletindeki Dallas kentinde bir müzede sergilenmektedir. Bu mozaik de istenebilir.

Son olarak Haleplibahçe’de bulunan Amazon Kraliçeleri Mozaiği ve Aşil Mozaiği bu zincirin son halkaları olmuştur.

Yukarıda verdiğimiz mozaikler hakkındaki bilgiden sonra müze konusuna geçelim.

Urfa’da bir mozaik müzesi açılması artık zorunlu hale gelmiştir.  Bunun yerini ve yurdunu da artık bu konudaki yetkililer ayarlasın. Mesela Haleplibahçesi müze için uygun hale getirilebilir. Zaten bulunan üç mozaik te bulundukları yerde teşhir edilebilir. Bu yerin başka bir avantajı da var, şöyle ki Dergâh’ı, kaleyi ve gölü gezen turist doğal olarak Haleplibahçesi’ndeki Mozaik Müzesi’ni de gezecektir. Bundan daha avantajlı ve turist çekebilecek bir yer bulamazsınız. Gaziantepliler Zeugma Mozaikleri için yeni bir müze yaptılar ve mozaikleri sergiliyorlar.

Bu mozaik müzesine yukarıda bahsettiğimiz ve yayınlanmış olan 12 mozaiğin birebir ölçülerinde kopyaları yaptırılıp konulabilir. Bunun dışında şu anda Şanlıurfa Müzesi’nde gerek teşhir salonunda ve gerekse ambardaki mozaikler de temizlenerek teşhir edilir. Şu anda İstanbul Arkeoloji Müzesi’nde biri teşhirde, diğerleri de ambarda tutulan 7 sandık mozaik resmi yazışmalarla istenebilir.  Aynzeliha Gölü`nün batısındaki bahçede, eski yüzme havuzunun kuzeyinde 50 yıl önce bulunan ve üzerine su pompaj kulübesi yapılan mozaikler ortaya çıkarılmalıdır. Yardımcı Beldesi`ne bağlı Ambartepe-Kap-Korucuk köylerinin oluşturduğu üçgenin ortasında, Kap Köyü sınırları içerisindeki bir tarlada yer alan ve geometrik desenlerden oluşan Bizans mozaiği müzeye taşınmalıdır.

Bunların dışında Viranşehir Yolbilen Köyü, Siverek Şekerli ve Başbük köylerindeki ve Suruç’ta yakın zamanda bulunan Grekçe ve Süryanice yazılı mozaikler uzmanları tarafından çıkarılabilir. Bu saydığımız mozaiklerin sayısı 19-20’yi buluyor. 20 mozaik müzenin yarısını doldurur. Bulunacak olan diğer mozaikleri de hesaba katarsak herhalde bu sayı 30’u aşacaktır.

Harran konusunda duyarlı davranan Sivil Toplum Kuruluşları, Urfa Mozaik Müzesi konusunda da duyarlılıklarını göstermeliler. Edessa mozaikleri bir müzeyi hak ediyor, çünkü dünyada benzerleri yok. Bir gün gelir Mozaik Müzesi açmaya niyetlenilirse vakit çok geç kalmış olabilir.

 

 

Referanslar:

Güler, S.E.-B.Çelik, “Edessa Mozaikleri”, Şanlıurfa Uygarlığın Doğduğu Şehir, ŞURKAV Yay. Ankara 2002, s. 182-189.

Kürkçüoğlu, A.Cihat, “Edessa Mozaikleri (1) (Haleplibahçe Mozaiklerinin Düşündürdükleri)” 05.06.2007

--------------“Edessa Mozaikleri (2) (Haleplibahçe Mozaiklerinin Düşündürdükleri)”  26.06.2007

--------------“Edessa Mozaikleri (3) (Haleplibahçe Mozaiklerinin Düşündürdükleri)”  03.07.2007

 

 

 

Bu haberi ; aşağıdaki sosyal ağlar aracılığıyla arkadaşlarınızla paylaşabilirsinizz...

    Yorumlar

YAZARIN SON YAZILARI

GÜNÜN ÖNE ÇIKAN HABERLERİ

GAZETE MANŞETLERİ

ANKET Sonuçlar

? 2015’De Mevcut Milletvekillerinden Hangi Milletvekilini Tekrar Görmek İstersiniz?

HAVA DURUMU

LİGLERDE PUAN DURUMLARI

Lig Seçiniz:

BUGÜNKÜ GAZETENİZ

Şanlıurfa'nın Gazetesi

Bugünkü gazetenizi görüntüleyin!