AKP`nin anayasa değişiklik paketine “Hayır” demenin yanı sıra, 12 Eylül günü oy kullanırken ve oy sayımı sırasında dikkatli olunması gereken noktalar da var. Oy vermek kadar, verilen oya sahip çıkılması da son derece önemli.

Referandum tarihi belirlenir belirlenmez, seçimde ve oy sayımında usulsüzlük yapılacağı, YSK`nın kullandığı SEÇSİS yazılım sisteminin manipülasyona açık olduğu iddiaları gündeme geldi. “Evet” ve “Hayır” oylarının hükümet partisi AKP`nin yaptırdığı anketlerde bile başa baş olduğunun açıklanması, referandum gününe kadarki süreci ve 12 Eylül gününü daha önemli kılıyor.

12 Eylül 2010`da yapılacak referandumda 49 milyon 446 bin 269 seçmen oy kullanacak. Bu amaçla 151 bin 546 sandık kurulacak. Seçim sürecinin sağlıklı olarak işlemesi için sandıklarda 1 milyon 61 bin 137 kişi görev yapacak.

- Oy kullanacağımız sandığı nasıl öğrenebiliriz?
Referandum için yurtiçinde muhtarlık seçmen askı listeleri 9 Haziran 2010`da askıya çıkarıldı ve 22 Haziran 2010`a kadar askıda kaldı. 3 Temmuz 2010 tarihi itibariyle de hem yurtiçi hem de yurtdışı seçmen kütükleri kesinleştirildi.

Referandumdaki seçmen sayısının bir önceki seçimdeki seçmen sayısına göre 1,5 milyon kişi fazla olması, seçmen kütükleri için kullanılan Bilgisayar Destekli Merkezi Seçmen Kütüğü (SEÇSİS) projesi üzerindeki soru işaretlerini artırmıştı.

Toplam 49 milyon 446 bin 269 seçmenin oy kullanacağı referandumda, oy kullanılacak yer ve sandık bilgisi için http://www.ysk.gov.tr/ysk/secmenBilgi.jsp adresini ziyaret etmek gerekiyor.

- Hangi saatler arasında oy kullanılacak?
12 Eylül referandumunda oy vermenin başlangıç ve bitiş saatleri 08:00- 17:00 olarak belirlendi.

Ancak, Türkiye`nin Doğu ve Güneydoğu bölgelerindeki illerde Türkiye geneline göre bir saat önce oy verilmeye başlanacak ve bir saat önce sona erecek. Adıyaman, Ağrı, Artvin, Bingöl, Bitlis, Diyarbakır, Elazığ, Erzincan, Erzurum, Gaziantep, Giresun, Gümüşhane, Hakkari, Kars, Malatya, Kahramanmaraş, Mardin, Muş, Ordu, Rize, Siirt, Sivas, Trabzon, Tunceli, Şanlıurfa, Van, Bayburt, Batman, Şırnak, Ardahan, Iğdır ve Kilis illerinde oy vermenin başlangıç ve bitiş saatleri 07:00 – 16:00 olarak duyuruldu.

- Oy kullanmak için neler gerekli?
YSK tarafından açıklanan 12 Eylül Anayasa Değişikliği Referandum Seçmen Listesi`ne göre oy kullanacağı sandığa giden seçmenlerin, sandık başına mutlaka TC kimlik numarası bulunan bir kimlikle gitmesi şart.

Pasaport, evlenme cüzdanı, askerlik belgesi, sürücü belgesi ve avukatlık kimlik belgesi gibi kimlik numarası, soğuk damgası olan ve seçmenin kimliğini tereddütsüz ortaya koyan resimli belgeler de sandık başında kimlik tespiti için yeterli sayılacak.

- Mührü bastıktan sonra dikkat
Referandumda oy pusulasına basılacak mühür uzun süre tartışma konusu oldu. Yurtdışında yaşayan vatandaşların pusulaya bastıkları mühürde “Evet” ibaresi bulunuyordu. YSK, bu ibarenin “Evet” ve “Hayır” bölümlerinin oylanacağı referandumda seçmenlerin tercihini etkileyeceği yönünde yapılan uyarıları dikkate alarak, seçim mührünün üzerindeki “Evet” ifadesinin “Tercih” ile değiştirilmesine karar verdi.

Ancak, seçmenlerin yarısı kahverengi (Hayır) yarısı beyaz (Evet) kısımdan oluşan pusulaya mührü vurduktan sonra dikkat etmeleri gereken bir nokta var. Mürekkebin diğer tarafa bulaşmaması için, kağıdın ters katladıktan sonra zarfa koyulması gerekiyor. Aksi takdirde, mürekkebin diğer tercih kısmına bulaşması ve oyun iptal edilmesi söz konusu olabilir.

- Oy kabininden görüntü alınması yasak
Referandum öncesinde en sık dile getirilen iddialardan biri, bazı yerelliklerde “Evet” oyu kullanılması ve bunun ispat edilmesi halinde, maddi kazanç sağlanabileceği oldu. CHP konuyla ilgili “Evet oyunu kullan cep telefonu ile çek getir, 100 TL vereceğiz” şeklinde yapıldığı iddia edilen teklifleri ve bu konuda nasıl bir önlem alınacağı konusunu YSK`ya taşıdı.

YSK, seçmenin verdiği oyu cep telefonu ve fotoğraf makinesi gibi cihazlarla görüntülemeye teşebbüs etmesi durumunda sandık kurulu başkanınca müdahale edilerek uyarılması, uyarıya riayet edilmemesi halinde seçmenin sandık alanından çıkarılması yönünde bir karar aldı.

Sandık kurulu başkanının, kabinde gereğinden uzun kalan kişilerlin bu karara uygun bir şekilde davranıp davranmadığını kontrol etmesi gerekiyor.

- Oy verme sırasında yaşanacak usülsüzlükler
Referandumda oy kullanırken, resmi görevliler dahil, dışarıdan her türlü müdahale seçmenin hür iradesini etkilemeye dönük davranış olarak değerlendiriliyor. Bu nedenle, sandık başında seçmenlere müdahale edilmesi halinde, seçmenlerin şikayetçi olmaları ve savcıyı çağırıp müdahaleyi bildirmeleri gerekiyor.

Benzer şekilde, seçim yasaklarına uyulmadığının tespiti ya da oy kullanılan yere giderken müdahale ile karşılaşıldığı gibi durumlarda polisin çağırılması gerekiyor.

Oy kullanılan salonda seçmen ve görevliler dışında kişilerin bulunması, oy verme işlemini ve seçmeni etkileyebileceğinden, salon başkanına bu konuda gerekli uyarıda bulunulmalı.

- Oy sayımı sonrasındaki usülsüzlükler
Oy sayımından sonra, sandık kurullarında elle yazılarak tutanak altına alınan sonuçlar YSK bilgisayarlarında yüklü olan SEÇSİS yazılımı ile tutanağa geçirilecek. SEÇSİS yazılımındaki şüpheler, oyların sandıkta sağlıklı bir şekilde sayılmasının ve sayımın siyasi partilerin sandık görevlileri tarafından düzenli ve eksiksiz olarak takip edilmesinin önemini artırıyor. Keza bu sayımlar sonucunda hazırlanacak tutanak daha sonra seçim kurullarında söz konusu yazılıma işlenecek. Tutanaklar ile YSK tarafından açıklanacak sonuçlar arasındaki tutarsızlıklar olası bir usülsüzlüğe işaret edecek.

(soL - Haber Merkezi)